BERITA TERKINI

Pokok pelik dunia: lima spesies unik masih terancam pada 2026

Khamis, 17 September 2026 | Global | 6 minit baca | Dikemaskini

Lima pokok pelik dunia — darah naga Socotra, baobab, timun Socotra, pain Wollemi dan kaktus mekar malam — kekal fokus pemuliharaan pada September 2026. Habitat mereka terhad. Ancaman utama ialah kemarau, ragut, kebakaran dan kehilangan hutan. Sebahagian angka liar sudah dikemas kini; sebahagian taksonomi baharu masih dalam penilaian rasmi.

Apa yang dimaksudkan pokok pelik dunia

Pokok pelik dunia merujuk kepada tumbuhan berkayu atau bentuk pokok yang fisiologi, mahkota atau kitaran hidupnya jauh berbeza daripada pokok hutan biasa. Ada yang berbentuk payung di pulau gersang. Ada yang menyimpan air dalam batang. Ada yang hanya mekar beberapa jam pada waktu malam.

Banyak daripadanya endemik. Populasi liar kecil. Anak pokok sukar membesar. Status IUCN dan inventori lapangan ialah data yang sudah disahkan. Anggaran umur individu tua dan unjuran iklim 2080 ialah model, bukan bancian baharu setiap tahun.

Pokok darah naga Socotra masih Vulnerable

1. Pokok darah naga Socotra (Dracaena cinnabari)

Pokok ini hanya tumbuh secara liar di kepulauan Socotra, Yaman. Mahkota berbentuk payung membantu menadah kabus dan mengalirkan air ke akar. Jika kulit atau dahan tercarik, getah merah pekat keluar lalu mengeras menjadi damar “darah naga”. Sejak zaman purba damar itu digunakan sebagai pewarna, ubat tradisional dan kosmetik. Ia juga pokok kebangsaan Yaman.

Tinggi dewasa biasanya sekitar 10 meter. Pertumbuhan sangat perlahan. Sesetengah individu dianggarkan berusia lebih 500 tahun. Status IUCN: Vulnerable. Kajian penderiaan jauh menganggarkan kira-kira 80,000 pokok. Inventori UAV di hutan Firmihin merekodkan puluhan ribu pokok hidup di dataran itu sahaja, termasuk pokok tumbang.

Anak pokok sukar membesar kerana kambing, kemarau dan siklon. Kawasan Firmihin, yang menampung sebahagian besar pokok ini, diisytiharkan kawasan perlindungan pada 2022. Model iklim meramalkan habitat sesuai boleh berkurang sehingga 45 peratus menjelang 2080. Program semaian tempatan dilaporkan menghasilkan ratusan anak pokok yang tidak lagi perlu disiram kerap sejak 2022. Kejayaan jangka panjang masih dipantau.

Baobab: sembilan garis keturunan, status tidak seragam

2. Pokok botol (Baobab, Adansonia)

Batang gendut nampak seperti botol raksasa dan berfungsi sebagai takungan air. Pokok besar boleh menyimpan sehingga kira-kira 120,000 liter. Tinggi lazim 5 hingga 30 meter. Pada musim kering dahan tanpa daun kelihatan seperti akar, lalu timbul nama “pokok terbalik”.

Kajian genom 2024 mengesahkan genus ini berdiversifikasi di Madagascar kira-kira 21 juta tahun lalu sebelum tersebar ke Afrika daratan dan Australia. Sehingga 2024 sains mengiktiraf lapan spesies. Pada 2026, analisis filogenomik memisahkan populasi utara Madagascar yang dahulu dimasukkan dalam A. za sebagai Adansonia bozy. Penyelidik menilai takson ini memenuhi garis panduan Endangered. Penilaian rasmi IUCN untuk nama baharu itu belum disahkan sebagai senarai siap.

A. digitata di Afrika Sub-Sahara masih Least Concern. Beberapa baobab tertua Afrika (anggaran 1,100–2,450 tahun) telah mati atau rubuh dalam dua dekad terakhir. Punca yang kerap disebut ialah kemarau dan suhu yang meningkat. Punca tepat setiap pokok tidak semuanya disahkan. Buahnya kaya vitamin C. A. perrieri kekal Critically Endangered. A. grandidieri dan A. suarezensis terancam.

Pokok timun Socotra, satu-satunya timun berbentuk pokok

3. Pokok timun Socotra (Dendrosicyos socotranus)

Ini satu-satunya ahli keluarga timun yang tumbuh sebagai pokok sebenar. Batangnya membengkak, daunnya jarang, dan ia endemik di Socotra, dengan rekod juga di Samhah. Bersama pokok darah naga, ia menjadikan pulau itu sering digelar “Galapagos Laut Arab”.

Status IUCN: Vulnerable. Kajian lapangan menganggarkan lebih 6,400 individu mungkin wujud di pulau utama. Ancaman utama: ragut, pemotongan batang sebagai makanan ternakan semasa kemarau, pembangunan dan iklim yang semakin kering. Regenerasi bergantung kepada semak pelindung seperti Cissus subaphylla.

Pain Wollemi: populasi liar dikemas kini selepas kebakaran

4. Pokok pain Wollemi (Wollemia nobilis)

Fosil keluarga ini wujud sejak zaman dinosaur. Spesies ini dianggap pupus kira-kira dua juta tahun sehingga 1994, apabila sekelompok kecil ditemui di ngarai terpencil Taman Negara Wollemi, Australia. Tinggi boleh mencecah 40 meter.

Status IUCN: Critically Endangered (penilaian semula 2024). Rancangan pemulihan kebangsaan Australia berkuat kuasa 27 Mac 2025. Data rasmi terkini meletakkan populasi liar pada kira-kira 45 pokok dewasa dan 46 anak/remaja dalam empat kelompok berdekatan. Angka 46 dewasa dan 43 anak dalam laporan lama sudah diganti oleh inventori pasca kebakaran 2019–2020. Lokasi liar dirahsiakan. Anak pokok ditanam di taman botani seluruh dunia untuk mengurangkan tekanan terhadap populasi liar.

Kaktus mekar malam bukan pokok kayu biasa

5. Pokok mekar malam (Selenicereus grandiflorus)

Ini kaktus memanjat atau epifit dari Mexico, Amerika Tengah dan Kepulauan Caribbean, bukan pokok berkayu biasa. Bunga besar (kira-kira 17.5–30 cm panjang) hanya membuka pada malam hari, berbau vanila, menarik kelawar dan ngengat, lalu layu menjelang pagi.

Spesies tulen jarang dalam kultivasi. Banyak tanaman dijual dengan nama ini ialah hibrid. Tumbuhan dewasa biasanya berbunga pada musim panas, kadang-kadang lebih daripada satu malam setahun. Buah berduri berwarna merah jambu hingga keputihan dan boleh dimakan. Risiko utamanya berbeza: kehilangan habitat dan kekeliruan dagangan, bukan populasi pulau yang sangat kecil seperti Wollemi.

Soalan lazim pokok pelik dunia

Bentuk pelik pokok-pokok ini ialah hasil jutaan tahun penyesuaian. Melindungi Socotra, hutan kering Madagascar dan ngarai Wollemi turut melindungi spesies lain yang bergantung kepada mereka. Status terkini berbeza mengikut spesies. Semak semula senarai IUCN dan rancangan pemulihan sebelum merujuk angka populasi pokok pelik dunia.

Cadangan Alt Imej: pokok pelik dunia darah naga baobab Wollemi Socotra
Cadangan Internal Link: panduan status IUCN pokok terancam; fakta baobab Madagascar 2026; cara kenal kaktus mekar malam tulen